การยกระดับการใช้งานข้อมูลสารสนเทศภูมิศาสตร์แบบแม่นยำเพื่อช่วยลดผลกระทบและความเสียหายจากภัยแล้งจังหวัดมหาสารคาม

บทคัดย่อ

ภัยแล้งและน้ำท่วมมักจะไม่ค่อยเกิดขึ้นครั้งในช่วงเวลาและพื้นที่เดียวกัน กล่าวคือเมื่อเกิดเหตุการณ์น้ำท่วมจะทำให้มีการเพิ่มน้ำต้นทุนกักเก็บไว้ในช่วงฤดูแล้งได้เพียงพอ จังหวัดมหาสารคามประสบภัยทางธรรมชาติทั้งสองประเภทนี้ บ่อยครั้งภัยแล้งส่งผลกระทบยาวนานมากกว่าน้ำท่วม ซึ่งปัญหาที่เคยเกิดขึ้นเมื่อเกิดน้ำท่วมแล้วก็จะเกิดภัยแล้งตามมาในพื้นที่บริเวณใกล้เคียงกัน แสดงให้เห็นถึงการบริหารจัดการน้ำยังไม่มีประสิทธิภาพครอบคลุมทั้งจังหวัด จำเป็นที่จะต้องมีข้อมูลและเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพเพื่อให้สามารถยกระดับการจัดการภัยแล้งได้อย่างยั่งยืนโครงการวิจัยเรื่อง การยกระดับการใช้งานข้อมูลสารสนเทศภูมิศาสตร์แบบแม่นยําเพื่อช่วยลดผลกระทบและความเสียหายจากภัยแล้งจังหวัดมหาสารคาม ได้ทําการพัฒนาชุดข้อมูลระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์มาตราส่วน 1:4,000 เพื่อจำลองขอบเขตและความลึกน้ำท่วมในพื้นที่ภัยแล้งรวมทั้งแนวทางขยายผลการใช้ประโยชน์พัฒนาพื้นที่รับน้ำแก้มลิง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการน้ำรายตำบลด้วยแนวทางปรับปรุงดัชนีการจัดการน้ำ (Water Management Index, WMI) รวมทั้งการสร้างแบบจำลองเชิงพื้นที่เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการจัดการน้ำในรายตำบลผลการวิจัยพบว่าชุดข้อมูลระบบสารสนเทศที่พัฒนาขึ้นใช้งานร่วมกับแบบจำลอง HEC-RAS สามารถแสดงขอบเขตและความลึกน้ำท่วมใกล้เคียงกับเหตุการณ์น้ำท่วมที่เคยเกิดขึ้นจริงในปี 2553 จากการจำลองอัตราการไหล 900 ลบ.ม./วินาที ของแม่น้ำชี การขยายผลของแบบจำลองเป็นการจัดลำดับพื้นที่น้ำท่วมตามการจำแนกระดับความลึกมาซ้อนทับกับข้อมูลน้ำท่วม 15 ปีย้อนหลัง เพื่อยืนยันว่าพื้นที่เหล่านี้ควรพัฒนาเป็นพื้นที่รับน้ำขนาดใหญ่หรือแก้มลิง รวมทั้งการวิเคราะห์การส่งน้ำไปยังพื้นที่เกษตรประเภทนาข้าวที่ซ้อนทับกับพื้นที่ภัยแล้งซ้ำซาก ภายในเขตพื้นที่ให้บริการของพื้นที่ศักยภาพ เพื่อใช้เป็นแนวทางในการวิเคราะห์สมดุลน้ำเชิงพื้นที่สำหรับใช้วางแผนในการพัฒนาพื้นที่น้ำท่วมและภัยแล้งซ้ำซากในอนาคต การพัฒนาดัชนีการจัดการน้ำรายตำบล และวิเคราะห์ความสัมพันธ์ด้วยแบบจำลองเชิงพื้นที่พบว่าผลมีความแม่นยำในระดับยอมรับได้ พบว่าปัจจัยมิติที่ 6 ด้านการจัดการภัยพิบัติที่เกิดจากน้ำ และมิติที่ 5 ด้านการจัดการคุณภาพน้ำและสิ่งแวดล้อมน้ำเป็น 2 ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ความสัมพันธ์กับร้อยละพื้นที่ภัยแล้ง และมีความสัมพันธ์ด้านลบต่อกัน ชุดข้อมูลและแนวทางการวิจัยจะเป็นเครื่องมือสนับสนุนการตัดสินใจด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำที่มีประสิทธิภาพ ตรงตามสภาพปัญหาในเชิงพื้นที่และสาเหตุ วิเคราะห์จุดอ่อนและจุดแข็ง ในระดับหน่วยพื้นที่ตำบล ให้สามารถยกระดับการวางแผนแก้ปัญหาด้านน้ำได้อย่างยั่งยืนคำสำคัญ ข้อมูลระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์แบบแม่นยํา, ภัยแล้ง, จังหวัดมหาสารคาม

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ