การพัฒนาชุมชนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง : กรณีภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษา วิเคราะห์ และวินิจฉัยชุมชน 2. การพัฒนาชุมชนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง 3. ศึกษาปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานพัฒนาชุมชนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง การวิจัยใช้กระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม สุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิเพื่อให้ได้จังหวัดที่เป็นตัวแทนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยคือ จังหวัดนครราชสีมา และจังหวัดบุรีรัมย์ จากนั้นกำหนดตัวอย่างชุมชนโดยการคัดเลือกแบบเจาะจงกับชุมชนในเขตกึ่งเมืองกึ่งชนบทและชุมชนชนบทในจังหวัดที่สุ่ม ได้ชุมชนที่ศึกษาจำนวน 4 ชุมชน ดังนี้ ชุมชนในเขตกึ่งเมืองกึ่งชนบท ได้แก่ ชุมชนบ้านหนองมะค่าแต้จังหวัดบุรีรัมย์ และชุมชนบ้านหนองสรวงสันติจังหวัดนครราชสีมา และชุมชนชนบท ได้แก่ ชุมชนบ้านโนนสว่างจังหวัดบุรีรัมย์ และชุมชนบ้านโคกพัฒนาจังหวัดนครราชสีมา เก็บข้อมูลโดยการ สัมภาษณ์และการจัดเวทีชาวบ้าน การวิเคราะห์ข้อมูล ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา ส่วนข้อมูลเชิงปริมาณใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์สำเร็จรูปหาค่าความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยจากการวิเคราะห์และวินิจฉัยชุมชน พบว่า ระดับครัวเรือนส่วนมากมีการปฏิบัติต่อกันในทางที่ดี การเข้าไปเกี่ยวข้องกับสิ่งไม่ดีมีน้อย คนส่วนใหญ่ให้ความสำคัญด้านการศึกษาและการดูแลรักษาสุขภาพ ด้านเศรษฐกิจ ส่วนใหญ่มีอาชีพหลักที่มั่นคงมีและมีอาชีพเสริม มีการออม มีกิจกรรมการลดรายจ่าย สามารถพึ่งพาตนเองได้ แต่บางส่วนยังไม่มีที่ดินทำกินเป็นของตนเอง การทำบัญชีครัวเรือนน้อย มีหนี้สินมากรายได้กับรายจ่ายยังไม่ค่อยเหมาะสม ด้านที่อยู่อาศัยมีความเหมาะสมดี ระดับชุมชน ระบบสาธารณูปโภคที่ยังต้องพัฒนาในบางชุมชน คือ ถนน และน้ำอุปโภคและบริโภค การสนับสนุนจากภายนอก และคุณภาพของโรงเรียน ระดับกลุ่มจะพบปัญหาบ้างในชุมชนที่อยู่ในเขตชนบทในเรื่องการบริหารกลุ่ม การเรียนรู้ กองทุน และการตลาด การพัฒนาชุมชนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงมีแนวทางประกอบด้วย การกำหนดรูปแบบการพัฒนามี 8 ขั้นตอน เริ่มจากการสำรวจพื้นที่ การกำหนดเป้าหมายและตัวชี้วัด การประเมินชุมชนก่อนเริ่มดำเนินการพัฒนา การจัดทำยุทธศาสตร์การพัฒนาชุมชน การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การจัดทำแผนปฏิบัติการ การติดตามผลการดำเนินงาน และการประเมินผลภายหลังการพัฒนาการทดสอบรูปแบบการพัฒนาพบว่า ทุกชุมชนมีการพัฒนาไปสู่ความเข้มแข็งเพิ่มขึ้น และแนวทางการพัฒนาชุมชนตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียงให้ยั่งยืน ชุมชนต้องเตรียมความพร้อมด้านต่างๆเพื่อรองรับการพัฒนา นักพัฒนาต้องมีหลักยึดในการทำงาน การใช้กระบวนการพัฒนาที่สามารถปฏิบัติได้จริง และหน่วยงานสนับสนุนควรมีการส่งเสริมทั้งในระดับนโยบาย ระดับหน่วยงาน และระดับท้องถิ่น ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาชุมชนมี 2 ด้านคือ 1) ปัจจัยภายใน ได้แก่ สมาชิก ผู้นำ ระบบการบริหารงาน ศูนย์เรียนรู้ การเรียนรู้ของสมาชิก ผู้สืบทอด ผู้รู้ผู้อาวุโส โครงสร้างพื้นฐาน ความปลอดภัย ที่ตั้งชุมชน และขนบธรรมเนียมประเพณี 2)ปัจจัยภายนอก ได้แก่ ภัยธรรมชาติ ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการรผลิตและอาชีพ หน่วยงานสนับสนุน นักพัฒนาและนโยบายผู้นำ คำสำคัญ : การพัฒนาชุมชน แนวทางเศรษฐกิจพอเพียง

คำสำคัญ