วิหารกลุ่มชาติพันธุ์ไตในล้านนา: การสร้างสรรค์เส้นทางและรูปแบบการท่องเที่ยว

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยวิหารกลุ่มชาติพันธุ์ไตในล้านนา : การสร้างสรรค์เส้นทางและรูปแบบการท่องเที่ยวใหม่ มีวัตถุประสงค์เพื่อ ๑) เพิ่มพูนองค์ความรู้เกี่ยวกับวิหารกลุ่มชาติพันธุ์ไตในล้านนาผ่านการศึกษาสถาปัตยกรรมและศิลปกรรมของวิหาร ๒) เพื่อสร้างคุณค่าในเชิงเศรษฐกิจด้วยการสร้างสรรค์เส้นทางการท่องเที่ยววิหารแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ ๓) เพื่อเสนอรูปแบบและกิจกรรมการท่องเที่ยววิหาร วิธีการดำเนินงาน เริ่มจากการศึกษาเอกสารทั้งพระไตรปิฎกและงานวิจัยเกี่ยวกับวิหารและกลุ่มชาติพันธุ์ไตในล้านนา ได้แก่ ไตยวน ไตลื้อ ไตยอง และไตใหญ่ จากนั้นจึงกำหนดพื้นที่เป้าหมายที่จะลงสำรวจวิหารโดยพิจารณาจากพื้นที่ซึ่งมีคนแต่ละชาติพันธุ์ตั้งถิ่นฐานอาศัยรวมกันอยู่ปริมาณมาก เมื่อลงพื้นที่สำรวจแล้วจึงนำมาคัดเลือกวิหารที่จะใช้ในการศึกษา แบ่งเป็นวิหารชาติพันธุ์ละ ๑๐ หลัง รวมทั้งสิ้น ๔๐ หลัง เขียนผังวิหาร โครงสร้างหลังคา และศิลปกรรมภายในวิหารแต่ละหลังเพื่อหาลักษณะโดดเด่นของวิหารแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ เมื่อได้ข้อมูลครบถ้วนแล้ว จึงจัดเส้นทางการท่องเที่ยววิหารแต่ละชาติพันธุ์แบ่งตามอำเภอและจังหวัด พร้อมนำเสนอรูปแบบการท่องเที่ยววิหารแต่ละชาติพันธุ์ สามารถสรุปผลการวิจัยได้ดังนี้ ๑) การศึกษาสถาปัตยกรรมศิลปกรรมแต่ละวิหารแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ วิหารไตยวนมีผังวิหารแบบวิหารโถงกับวิหารทึบ สร้างมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ ๒๑ ในส่วนของวิหารทึบที่มีปริมาณมากกว่าได้แบ่งย่อยเป็น ๑) วิหารที่มีห้องท้ายพระประธาน ๒) วิหารที่มีคันธกุฎีเป็นส่วนประกอบของอาคาร ๓) วิหารที่มีการย่อเก็จในผังอาคาร ๔) วิหารตรีมุข ๕) วิหารที่มีผังพื้นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า และ ๖) เจติยวิหาร โดยวิหารไตยวนนี้มักมีโครงสร้างหลังคาแบบหลังคาจั่วต่อหลังคาปีกนกด้านข้างและมีการซ้อนชั้นหลังคาจั่วด้านหน้าด้านหลัง ทั้งนี้พบว่าการซ้อนชั้นหลังคาด้านหน้า ๒ ชั้นและด้านหลัง ๑ ชั้นมีปริมาณมากที่สุด ลวดลายศิลปกรรมที่น่าสนใจ ได้แก่ ภาพต้นโพธิ์ ภาพหม้อดอกไม้หรือหม้อปูรณฆฏะ เป็นต้น ภายในวิหารมีพุทธศิลป์ที่น่าสนใจ คือ ธรรมาสน์และสัตตภัณฑ์ วิหารไตลื้อทั้งหมดเป็นวิหารทึบในผังสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีอายุในช่วงพุทธศตวรรษที่ ๒๔-๒๕ แบ่งได้เป็น ๑) วิหารที่มีโถงด้านหน้าซึ่งมีความสัมพันธ์กับโครงสร้างหลังคาจั่วต่อหลังคาปีกนกด้านข้างและการทำฐานชุกชีประดิษฐานพระประธานในห้องสุดท้ายติดผนังวิหาร ฐานชุกชีมีทั้งที่สร้างเต็มความกว้างของวิหารและสร้างระหว่างเสาคู่ใน กับ ๒) วิหารไม่มีโถงซึ่งมีความสัมพันธ์กับโครงสร้างหลังคาจั่วต่อหลังคาปีกนกโดยรอบยกส่วนคอสองสูงและการทำฐานชุกชีประดิษฐานพระประธานในห้องก่อนห้องสุดท้าย ๑ ห้อง โดยฐานชุกชีตั้งอยู่ระหว่างเสาคู่ในทั้งด้านหลังพระประธานจะก่อผนังสูง ลวดลายศิลปกรรมที่น่าสนใจ ได้แก่ ภาพพระมาลัย ราหูอมจันทร์ เป็นต้น ภายในวิหารมีพุทธศิลป์ที่น่าสนใจ ได้แก่ เครื่องสูง สัตตภัณฑ์และธรรมาสน์ วิหารไตยองเป็นวิหารทึบในผังสี่เหลี่ยมผืนผ้ามีโถงด้านหน้า แม้จะมีประวัติการสร้างมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ ๒๔ แต่รูปแบบวิหารในปัจจุบันได้รับการบูรณะตั้งแต่กลางพุทธศตวรรษที่ ๒๕ เป็นต้นไป แบ่งได้เป็น ๑) ภายในวิหารมีคันธกุฏี และ ๒) ภายในวิหารไม่มีคันธกุฎี โครงสร้างหลังคาวิหารไตยองเป็นหลังคาจั่วต่อหลังคาปีกนกด้านข้าง ซ้อนหลังคาจั่วด้านหน้าและด้านหลัง นอกจากนี้ยังพบโครงสร้างวิหารแบบหลังคาจั่วที่มีการยกจั่วเล็กๆ ซ้อนขึ้นไปในตอนกลางเป็นชั้นๆ ซึ่งเกิดจากการบูรณะเพื่อให้มีลักษณะเดียวกับวิหารที่เมืองยอง ประเทศพม่า ลวดลายศิลปกรรมที่น่าสนใจ ได้แก่ ลายสัปปะรด และสัตว์ประจำปีนักษัตร เป็นต้น ภายในวิ…

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ