นวัตกรรมภูมิสารสนเทศเพื่อสร้างองค์ความรู้เชิงพื้นที่ในการลดความเสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตสู่การยกระดับความสามารถการจัดการความเสี่ยงโดยชุมชน อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก

บทคัดย่อ

แผนงานวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) วิเคราะห์และถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านพื้นที่เสี่ยงภัยคุกคามคุณภาพชีวิตจากธรรมชาติและกิจกรรมของมนุษย์โดยใช้ภูมิสารสนเทศ อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก (2) ศึกษาการรับรู้ความเสี่ยงและการเพิ่มขีดความสามารถของชุมชนในการลดความเสี่ยงภัย และ (3) พัฒนาชุมชนนวัตกรรมในการลดความเสี่ยงภัยในพื้นที่ ผลการดำเนินการ พบว่า สามารถวิเคราะห์พื้นที่เสี่ยงภัยโดยใช้ภูมิสารสนเทศ ได้จำนวน 11 กลุ่มเรื่อง ประกอบด้วย พื้นที่เสี่ยงน้ำท่วม พื้นที่เสี่ยงภัยแล้ง พื้นที่เสี่ยงแผ่นดินถล่ม พื้นที่เสี่ยงไฟป่า พื้นที่เสี่ยงการเผาในที่โล่งด้านเกษตรกรรม พื้นที่เสี่ยงบุกรุกป่าไม้ พื้นที่เสี่ยงอุบัติเหตุจราจร พื้นที่เสี่ยงความแออัดและการขยายตัวของเมืองแบบกระจัดกระจาย พื้นที่เสี่ยงหมอกควันไฟและมลพิษทางอากาศ พื้นที่เสี่ยงการกระทำความผิดและการข้ามแดนแบบผิดกฎหมาย และพื้นที่เสี่ยงโรคระบาด และอุบัติใหม่ อุบัติซ้ำ บนพื้นฐานวิธีการวิเคราะห์การตัดสินใจแบบหลายหลักเกณฑ์ (MCDA) และการบูรณาการข้อมูลความอันตรายและข้อมูลความเปราะบาง พร้อมสร้างกระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้ดังกล่าว ต่อชุมชนและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น รวมทั้งสร้างข้อเสนอแนวทางในการจัดการความเสี่ยงภัยบนพื้นฐานการวิเคราะห์ข้อมูลภูมิสารสนเทศ ในส่วนการศึกษาการรับรู้ความเสี่ยงและการเพิ่มขีดความสามารถของชุมชน พบว่า มีผลการรับรู้ความเสี่ยงและจัดลำดับความเสี่ยงภัยเชิงพื้นที่ตามการรับรู้ของประชาชนและชุมชน มีการศึกษาศักยภาพและข้อจำกัดในการจัดการภัย มีกระบวนการจัดการความรู้ด้านคุณลักษณะความเสี่ยงเชิงพื้นที่ และการลดความเสี่ยงภัย และมีการถ่ายทอดองค์ความรู้และนวัตกรรมลดความเสี่ยงภัยให้กับประชาชนในพื้นที่ ส่วนพัฒนาชุมชนนวัตกรรมในการลดความเสี่ยงภัย พบว่า มีการสำรวจภาคสนามชุมชนต้นแบบในการลดความเสี่ยงภัย มีการพัฒนาชุดองค์ความรู้ในการลดความเสี่ยงภัย โดยบูรณาการองค์ความรู้จากชุมชนและองค์ความรู้ภูมิสารสนเทศ มีการพัฒนาชุมชนนวัตกรรมด้านการจัดการความเสี่ยงภัย จำนวน 5 ชุมชน มีนวัตกรชุมชนรวม 43 คน มีการเรียนรู้จากตัวแบบการเรียนรู้และนวัตกรรมเฉพาะด้านของการจัดการความเสี่ยงภัยตามเนื้อหาที่จะถูกนำไปใช้ประโยชน์จริง เพื่อสนับสนุนการจัดการความเสี่ยง ทั้งนี้ กระบวนการถ่ายทอดองค์ความรู้จากชุมชนนวัตกรรมด้านการจัดการความเสี่ยงภัยเพื่อขยายผลการเรียนรู้ พบว่า กลุ่มผู้ได้รับการถ่ายทอดองค์ความรู้มีความพึงพอใจโดยภาพรวมต่อกระบวนการดังกล่าวระดับมาก

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ