การมีส่วนร่วมของชุมชนไทบรูในการอนุรักษ์ สืบสานและการสร้างสรรค์ ภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นถิ่นไทบรูบ้านท่าล้ง และบ้านเวินบึก อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี การศึกษาในฐานะทุนทางวัฒนธรรม เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยว ตามแนวทางเศรษฐกิจสร้างสรรค์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาความหลากหลายทางวัฒนธรรมและภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นถิ่นไทบรูบ้านท่าล้งและ บ้านเวินบึก อาเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี และ 2) เพื่อศึกษาการมีส่วนร่วมของชุมชนไทบรูในการอนุรักษ์ สืบสานและการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นถิ่นไทบรู เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวตามแนวทางเศรษฐกิจสร้างสรรค์ การวิจัยนี้เป็นการวิจัยชุมชนซึ่งผู้วิจัยได้บรูณาการระเบียบวิธีวิจัยของศาสตร์ทั้ง 3 สาขามาประยุกต์ใช้ในการวิจัย อันได้แก่ 1) การศึกษาเชิงคุณภาพ 2) การวิจัยแบบมีส่วนร่วม และ3) การวิจัยทางคติชนวิทยา ซึ่งผู้วิจัยเลือกใช้เครื่องมือในการวิจัย ได้แก่ 1) แบบสัมภาษณ์เชิงลึก 2) แบบสอบถาม 3) แบบบันทึกการสังเกตแบบมีส่วนร่วม 4) แบบบันทึกการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม (Non Participant Observation) เพื่อเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่างในการวิจัย คือ ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้นาชุมชน ชาวบ้าน สมาชิกกลุ่มจักสานและเสื่อเตย ผลการศึกษาพบว่า ด้านความหลากหลายของหัตถกรรมพื้นถิ่นไทบรูจานวน 4 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มเครื่องมือเครื่องใช้ในบ้าน กลุ่มอุปกรณ์เครื่องเรือน กลุ่มเครื่องมือจับสัตว์ และกลุ่มเครื่องใช้ในประเพณีพิธีกรรม ด้านสถานภาพของหัตถกรรมพื้นถิ่น พบว่า สถานภาพของหัตถกรรมพื้นถิ่นในยุคดั้งเดิมได้รับการสืบทอดภูมิปัญญาจากบรรพชน หรือกลุ่มเครือญาติ ส่วนการสืบทอดในปัจจุบันพบว่ามีการใช้กระบวนการกระตุ้นจากหน่วยงานภายนอกเข้ามามีบทบาทในการช่วยสืบทอดภูมิปัญญาร่วมกับชุมชน ส่วนด้านปัญหา อุปสรรคและโอกาสของหัตถกรรมพื้นถิ่นไทบรู พบว่ามีปัญหา ด้านการตลาด ปัญหาด้านวัตถุดิบ ปัญหาด้านกาลังคน และปัญหาด้านเครือข่าย ส่วนโอกาสที่ท้าทายในปัจจุบันคือ โอกาสที่ส่วนราชการเข้ามามีส่วนส่งเสริมอาชีพ และการท่องเที่ยวในชุมชนมากขึ้น ส่วนหัตถกรรมพื้น ถิ่นกับการสร้างรายได้ในชุมชน พบว่ามีหัตถกรรมที่ได้รับการสร้างสรรค์ภายใต้แนวคิด เศรษฐกิจสร้างสรรค์ พบ 2 กลุ่ม คือ ผลิตภัณฑ์จากไผ่ และผลิตภัณฑ์จากเตย เช่น กล่องเอนกประสงค์จากไผ่ กระเป๋าจากไผ่ ปิ่นโตจากไผ่ กระเป๋าจากเตย เป็นต้นด้านการมีส่วนร่วมของชุมชนไทบรูในการอนุรักษ์ สืบสานและการสร้างสรรค์ภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นถิ่นไทบรู พบว่า ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมใน 3 ลักษณะ คือ การมีส่วนร่วมของชุมชนไทบรูพัฒนาโจทย์วิจัย เพื่อศึกษาภูมิปัญญาหัตถกรรมพื้นถิ่นไทบรู การมีส่วนร่วมในการเก็บรวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับหัตถกรรมพื้นถิ่นไทบรู และการมีส่วนร่วมในการร่วมพัฒนาหัตถกรรมพื้นถิ่นไทบรูตามแนวทางเศรษฐกิจสร้างสรรค์

คำสำคัญ