การศึกษาการลด PM2.5 จากการลดการเผาพื้นที่การเกษตรบนดอยในภาคเหนือด้วยรูปแบบ (model) ทางเลือกที่ก่อให้เกิดความยั่งยืนและเป็นที่ยอมรับของเกษตรกร

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อหารูปแบบทางเลือกในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการเผาเพาะปลูกเพื่อเตรียมพื้นที่ข้าวโพด และหาเงื่อนไขปัจจัยที่มีอิทธิพลให้เกษตรกรเลิกเผาพื้นที่เพาะปลูกอย่างยั่งยืน โดยได้เลือกพื้นที่ที่เกิดจุดความร้อนสูงสุด และปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์มากที่สุด คือ บ้านแกน้อย ตำบลเมืองนะ อำเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหม่ และเลือกรับสมัครกลุ่มเกษตรกรตัวอย่าง 80 ราย ที่มีความต้องการเข้าร่วมโครงการฯ และยอมรับการปรับเปลี่ยนพืชทางเลือกในพื้นที่ของตนเอง รายละ 4 ไร่ รวมเป็นพื้นที่ 320 ไร่ วิธีการดำเนินการวิจัย แบ่งเป็น 4 ขั้นตอน ได้แก่ 1) สำรวจและวิเคราะห์พื้นที่ 2) ให้องค์ความรู้ และจัดศึกษาดูงานในพื้นที่ที่ประสบความสำเร็จ 3) จัดเวทีประชาคม ระดมความเห็น และเลือกแนวทางที่ต้องการ และ 4) ทดลองปฏิบัติในพื้นที่จริง การเก็บรวบรวมข้อมูลใช้ข้อมูลมือสอง การสัมภาษณ์ การสำรวจ และการสังเกต เพื่อให้ได้ข้อมูลมาวิเคราะห์โดยการใช้สถิติพรรณนา โดยใช้ค่าร้อยละและค่าเฉลี่ย ผลจากการดำเนินงานรูปแบบต่างๆ เพื่อให้เกษตรกรได้รับข้อมูลที่ถูกต้อง ครบถ้วน และชัดเจน และจากการสอบถามความเห็นในการเข้าร่วมเวทีประชาคม ระดมความคิดเห็น เกษตรกรส่วนใหญ่ตัดสินใจเลือกไม้ผลเป็นพืชทางเลือก เพื่อทดลองปลูกแซมในแปลงข้าวโพด โดยไม้ผลที่ต้องการปลูกคือ มะม่วง ในขณะที่รูปแบบการปรับเปลี่ยนวิธีการผลิตรูปแบบอื่นๆ เช่น การปลูกผัก หรือการปลูกพืชเหลื่อมฤดู ไม่สอดคล้องกับสภาพพื้นที่ ไม่มีตลาดรองรับ และไม่อยู่ในความสนใจหรือความต้องการของเกษตรกร ดังนั้น การทดสอบรูปแบบการผลิตจริงในพื้นที่จึงเป็นการทดสอบระบบการปลูกมะม่วงแซมในแปลงข้าวโพด นักวิจัยได้แนะนำให้ปลูกต้นตอมะม่วงที่เพาะจากเมล็ดลงในพื้นที่ก่อน เมื่อต้นตอโตเต็มที่แล้วจึงจะเปลี่ยนยอดพันธุ์ดีตามที่เกษตรกรต้องการ ซึ่งเมื่อลงต้นตอมะม่วงแซมในพื้นที่ข้าวโพดแล้ว เกษตรกรจะไม่สามารถเผาพื้นที่นั้นได้ จึงสามารถประเมินพื้นที่ลดการเผาได้ ตามจำนวนพื้นที่ที่เข้าร่วมโครงการ ปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อการตัดสินใจหรือปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของเกษตรกรโดยการเลือกปลูกมะม่วงแซมในข้าวโพด ได้แก่ 1) ความเหมาะสมของชนิดพืชกับพื้นที่ โดยเฉพาะการออกผลผลิตล่าฤดูของมะม่วงในพื้นที่โครงการ 2) การมีกลุ่มตัวอย่างที่ประสบความสำเร็จในพื้นที่ใกล้เคียง 3) มีตลาดรองรับ และจำหน่ายได้ในราคาที่สูงกว่าท้องตลาด 4) การมีหน่วยงานในพื้นที่ให้ความร่วมมือ รวมทั้งความพร้อมทางด้านวิชาการของทีมนักวิจัย และ 5) ความสนใจของตัวเกษตรกรเอง ปัจจัยความพร้อมต่างๆ เหล่านี้ ทำให้การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของเกษตรกรเกิดขึ้นได้ในช่วงระยะเวลาสั้นๆ

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ