กลไกการขับเคลื่อนเครือข่ายทางสังคมเศรษฐกิจเชิงพื้นที่ของชาวสวนยางพารา กรณีศึกษา กลุ่มน้ำยางในหมู่บ้านควนจง อำเภอนาหม่อม จังหวัดสงขลา

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการค้นหาเงื่อนไขปัจจัยที่เป็นกลไกการขับเคลื่อนเครือข่ายทางสังคมเศรษฐกิจและโครงสร้างเชิงพื้นที่ของชาวสวนยางพาราที่เป็นสมาชิกกลุ่มน้ำยางทวีผล ในหมู่บ้านควนจง อ.นาหม่อม จ.สงขลา ซึ่งมีลักษณะเฉพาะที่แต่งต่างจากกลุ่มยางอื่นๆ จนทำให้กลุ่มทวีผลมีความเข้มแข็งและมีเสถียรภาพ ผลการวิเคราะห์จากการสำรวจและการสังเกตการณ์ แบบจำลองเชิงสัณฐาน ร่วมกับการใช้แบบสอบถามและการสัมภาษณ์เชิงลึก พบว่า มีกลไกขับเคลื่อนสำคัญ คือ 1) กลไกหลักเชิงพื้นที่ จากการตั้งถิ่นฐานแบบเกาะกลุ่ม การใช้ประโยชน์ที่ดินหลักเพื่อการทำสวน การอยู่อาศัยและการรวมกลุ่ม ภายใต้โครงข่ายการสัญจรที่เชื่อมโยงอย่างทั่วถึงและมีความสัมพันธ์ในการเชื่อมต่อและจัดวางตัวของพื้นที่ทำกิจกรรมที่ไม่ซับซ้อนเป็นลำดับ 2) กลไกหลักเชิงสังคม ในวิถีชีวิตชาวสวนยางที่พึ่งพาและพร้อมเพรียง ผู้คนมีบทบาทชัดเจน การทำสวนและกิจกรรมเสริมอื่นๆ ต่างสนับสนุนกัน ภายใต้ข้อตกลงที่ถือปฏิบัติอย่างเข้มงวด 3) กลไกหลักเชิงเศรษฐกิจ ที่มีการสร้างความมั่นคงให้กับอาชีพ การมีผลตอบแทนหลากหลายรูปแบบเป็นแรงจูงใจ 4) กลไกเสริมจากปัจจัยภายนอก จากการมีเทคโนโลยีในการทำสวนยางและการซื้อขายผลผลิต ราคาผลผลิตเป็นที่พึงพอใจ และการมีหน่วยงานสนับสนุนการทำสวนยางและเครือข่ายชาวสวน กลไกขับเคลื่อนสำคัญเหล่านี้มีลักษณะเป็นกระบวนการที่ส่งผลเกี่ยวเนื่องกัน การวิจัยมีข้อเสนอแนะว่า กลุ่มทวีผลจะสามารถรักษาความเข้มแข็งของเครือข่ายไว้ได้นั้น จำเป็นต้องยึดมั่นในข้อตกลงที่มีร่วมกันอย่างเข้มงวด การรักษาคุณภาพของผลผลิต และควรมีการถ่ายทอดให้ลูกหลานของสมาชิกในรุ่นต่อไปได้มีโอกาสร่วมกิจกรรมของกลุ่มมากขึ้น

คำสำคัญ