โครงการวิจัยพัฒนาระบบการตรวจรับรองคุณภาพปัจจัยการผลิต เพื่อสร้างมาตรฐาน และยกระดับคุณภาพของห้องปฏิบัติการในประเทศไทย

บทคัดย่อ

เนื่องด้วยวิธีการต่าง ๆ ที่ห้องปฏิบัติการนำมาใช้ในการตรวจวิเคราะห์ อาจเป็นวิธีมาตรฐานหรือดัดแปลงมาจากวิธีมาตรฐานหรือพัฒนาขึ้นเอง (In-House Method) จึงจำเป็นต้องมีการตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีวิเคราะห์ของสารป้องกันกำจัดศัตรูพืชชนิดสารเดี่ยวเพื่อยืนยันว่าการพัฒนา เปลี่ยนแปลง มีความเหมาะสมกับการวิเคราะห์ทดสอบและวัสดุอุปกรณ์เครื่องมือที่มีในห้องปฏิบัติการ ตามข้อกำหนด ISO/IEC 17025 : 2017 ข้อ7.2.1 และ7.2.2 กำหนดให้ต้องมีการพิสูจน์ความถูกต้อง (Trueness) ความเที่ยง (Precision) ช่วงความเข้มข้นที่เป็นเส้นตรง (Range, Linearity) เพื่อให้มีความมั่นใจในความถูกต้อง เที่ยงตรง และเหมาะสมของวิธีวิเคราะห์ ซึ่งการตรวจสอบเพื่อแสดงถึงคุณภาพระดับความน่าเชื่อถือของการทดสอบ ซึ่งในปัจจุบันห้องปฏิบัติการยังขาดการตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีวิเคราะห์และเป็นข้อมูลที่สำคัญที่ใช้ในการขยายขอบข่ายขอการรับรองความสามารถห้องปฏิบัติการ เพื่อเป็นการเพิ่มศักยภาพของห้องปฏิบัติการ ผลวิเคราะห์ของห้องปฏิบัติการให้มีความน่าเชื่อถือสามารถใช้อ้างอิงในทางกฎหมายได้ โครงการวิจัยนี้ทำการศึกษาพัฒนาเพื่อให้ได้ข้อมูลผลการวิเคราะห์ทดสอบด้านปัจจัยการผลิตทางการเกษตรตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025 โดยตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีวิเคราะห์ปุ๋ย สารปรับปรุงดิน สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช และสารควบคุมการเจริญเติบโตพืช ที่มีความถูกต้อง แม่นยำ สะดวก รวดเร็ว เหมาะสมกับการใช้งาน เป็นไปตามมาตรฐานสากล จากผลการวิจัยพบว่า 1) ได้วิธีวิเคราะห์แคลเซียม แมกนีเซียม กำมะถัน ในรูปที่ละลายน้ำในปุ๋ยเคมี และผลการทดสอบความเสถียรของธาตุอาหารแคลเซียม แมกนีเซียม และกำมะถันในปุ๋ยเคมี พบว่า ภายใต้สภาวะควบคุมในระยะสั้น (The short-term stability) และภายใต้สภาวะควบคุมในระยะยาว (The long-term stability) ที่ระยะเวลา 6 และ 12 เดือน ตัวอย่างยังคงมีความเสถียร 2) ได้วิธีการตรวจ คัดกรองสารปรับปรุงดิน และตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีการวิเคราะห์เชิงคุณภาพ และเชิงปริมาณของปูนมาร์ล ปูนโดโลไมท์ ปูนขาว และยิปซัม ด้วยเทคนิคการเลี้ยวเบนรังสีเอกซ์ (XRD) 3) ได้วิธีวิเคราะห์ปริมาณสารออกฤทธิ์อิมิดาโคลพริด ฟิโพรนิล และคาร์เบนดาซิม แบบสารเดี่ยว 4) ได้วิธีวิเคราะห์ที่เหมาะสมแบบสารรวมของสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช เพื่อใช้ประโยชน์ในการวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์ชีวภัณฑ์และสารสกัดจากพืช โดย GC จำนวน 30 ชนิด 5)ได้วิธีวิเคราะห์ที่เหมาะสมแบบสารรวมของสารป้องกันกำจัดศัตรูพืช โดย HPLC ของสารอะบาเมกติน อะซิทามิพริด ฟีโนบูคาร์บ คาร์โบซัลแฟน และฟิโพรนิล และ 6) ได้วิธีวิเคราะห์คัดกรอง (Screening method) สารควบคุมการเจริญเติบโตของพืช กลุ่มออกซิน จิบเบอเรลลิน ไซโตไคนิน ในผลิตภัณฑ์สารชีวภัณฑ์ สารสกัดจากพืช ที่ไม่ระบุชนิด (unknown sample) ด้วยเทคนิคลิควิดโครมาโทรกราฟีแมสสเปคโตรเมทรี ทั้งนี้จากการตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีวิเคราะห์ปุ๋ย สารปรับปรุงดิน สารป้องกันกำจัดศัตรูพืช และสารควบคุมการเจริญเติบโตพืช ได้ผลการทดสอบ specification/ selectivity, working range/ linearity, precision, accuracy, LOD/ LOQ, robustness/ ruggedness ผ่านเกณฑ์การยอมรับ และเป็นไปตามตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025 สามารถนำวิธีมาใช้เป็นวิธีมาตรฐานในห้องปฏิบัติการของกรมวิชาการเกษตร และห้องปฏิบัติการอื่นๆ เพื่อยกระดับคุณภาพของห้องปฏิบัติการในประเทศไทยตามมาตรฐานสากล

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ