การอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์จากสมุนไพรพื้นบ้านของชนเผ่าบรูในจังหวัดกาฬสินธุ์

บทคัดย่อ

ชุมชนหมู่บ้านไทยในอดีตในภูมิภาคต่างๆของประเทศ มีภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการใช้สมุนไพรรักษาโรค ทำให้สามารถพึ่งพาตัวเองได้ในทางสุขภาพ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาและรวบรวมภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านการรักษาโรคด้วยสมุนไพรและสร้างแนวทางการอนุรักษ์สมุนไพรพื้นบ้านของกลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมพื้นฐานมาจากชนเผ่าบรูหรือไทโส้ ในเขตพื้นที่ อำเภอสมเด็จและอำเภอนามน จังหวัดกาฬสินธุ์ ประยุกต์ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยทำการสัมภาษณ์เชิงลึกกับหมอยาและปราชญ์ท้องถิ่น ร่วมกับประยุกต์วิธีทางนิเวศวิทยาป่าไม้ โดยการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพของสมุนไพรพื้นบ้านในพื้นที่ป่าชุมชน ที่เป็นแหล่งสมุนไพรของชุมชน ผลการวิจัยพบว่าชุมชนบูรหรือไทโส้ มีภูมิปัญญาด้านการใช้สมุนไพรรักษาโรค แบ่งลักษณะการรักษาออกเป็น 2 ลักษณะ คือ การใช้สมุนไพรอย่างเดียวและการใช้สมุนไพรร่วมกับเวทย์มนต์คาถา สำหรับวิธีการใช้สมุนไพร พบว่ามี 8 วิธี คือ การฝนใส่น้ำดื่ม ต้มดื่ม ต้มอาบ ดองเหล้า ทาหรือประคบ ย่าง ทำเป็นยาลูกกลอน และสูดดม โดยมีตำรับยาสมุนไพร 47 ตำรับ พืชสมุนไพรในแหล่งชุมชนที่สามารถใช้รักษาโรคได้ที่สำรวจพบทั้งหมด 53 ชนิด 30 วงศ์ 46 สกุล แม้ในชุมชนจะเหลือตำรับยาสมุนไพร แต่มีบางตำรับเท่านั้นที่ยังใช้อยู่ บางตำรับไม่มีการใช้รักษาแล้ว เนื่องจากขาดความนิยม ขาดการสนับสนุนจากภาครัฐ และพืชสมุนไพรที่ใช้รักษาสูญพันธุ์ไป ดังนั้นควรมีการส่งเสริมให้มีการสนับสนุนระบบการแพทย์พื้นบ้านทั้งระบบ ทั้งจากรัฐบาลและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ส่งเสริมให้มีการสร้างสวนป่าหรือสวนสมุนไพรที่มีการรวบรวมพืชพื้นเมือง อันเป็นพื้นฐานสำคัญของระบบการแพทย์พื้นบ้าน

คำสำคัญ