การพัฒนาพลังอำนาจชุมชนในการดำเนินงานสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุในจังหวัดอุตรดิตถ์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนากระบวนการเสริมสร้างพลังอำนาจของชุมชนในการดำเนินงานสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุ พัฒนากลไกการสนับสนุนสวัสดิการสังคมระหว่างภาครัฐกับชุมชน และประเมินประสิทธิผลการจัดระบบสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุของชุมชนในพื้นที่ตำบลป่าเซ่า อำเภอเมือง จังหวัดอุตรดิตถ์ กลุ่มตัวอย่างที่เข้าร่วมปฏิบัติการวิจัย จำนวน 120 คน ประกอบด้วย ผู้นำชุมชน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน อาสาสมัครดูแลผู้สูงอายุ กรรมการชมรมผู้สูงอายุ กรรมการกลุ่มแม่บ้าน และสมาชิกสภาเทศบาล คัดเลือกแบบเจาะจงตามคุณลักษณะและบทบาทหน้าที่ในชุมชน เครื่องมือที่ใช้ได้แก่ แบบบันทึกเพื่อวิเคราะห์ความพร้อมชุมชน แบบบันทึกการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม และแบบถอดบทเรียน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพการดำเนินงานสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุในชุมชน พบว่า ชุมชนขาดการจัดการเกี่ยวกับการระดมทุน ความไม่เพียงพอของอาสาสมัครที่ทำงานเชิงรุก ขาดการจัดการและส่งต่อข้อมูลและนำข้อมูลมาวางแผนทำงาน กิจกรรมดูแลสุขภาพยังไม่ครอบคลุม ขาดพื้นที่ศูนย์รวมการจัดกิจกรรมสุขภาพ ขาดการสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่น ขาดการขยายผลกลุ่มเพื่อนช่วยเพื่อน ชมรมผู้สูงอายุยังไม่ครอบคลุมทั้งตำบล ขาดการวางระบบดูแลผู้สูงอายุระยะยาว ขาดการจัดการระบบกองทุนที่มีในชุมชน 2) การพัฒนากระบวนการเสริมสร้างพลังอำนาจชุมชนและกลไกการสนับสนุนสวัสดิการสังคมระหว่างภาครัฐกับชุมชนทำให้ชุมชนได้รับรู้และนำข้อมูลศักยภาพความพร้อมของชุมชนไปวางแผนการดำเนินงานสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุ ออกแบบวิธีการ และลงมือปฏิบัติในลักษณะเครือข่ายการดำเนินงานสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุ ทำให้ได้รูปแบบของกระบวนการพัฒนาพลังอำนาจชุมชนในการดำเนินงานสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุในชุมชนซึ่งจำเป็นต้องใช้วิธีการทำงาน 2 วิธี ที่เหมาะสมกับชุมชน ประกอบด้วย วิธีการที่ 1 การพัฒนาศักยภาพแกนนำ/กลุ่มเครือข่ายในชุมชน ได้แก่ (1) การวิเคราะห์ชุมชนแบบมีส่วนร่วม (2) การเสริมสร้างความรู้ ความเข้าใจและความสามารถของกลุ่ม (3) การสร้างทักษะที่จำเป็นในการสนับสนุน ช่วยเหลือและดูแลตนเอง และ (4) การพัฒนากลุ่มผู้นำและสมาชิก และวิธีการที่ 2 การเสริมสร้างความเข้มแข็งในพื้นที่ โดยสร้างความร่วมมือกับเทศบาลตำบลเพื่อสนับสนุนและร่วมพัฒนาความพร้อมในการจัดทำแผนปฏิบัติการชุมชน ดำเนินโครงการและกิจกรรมที่ทุกฝ่ายมีส่วนร่วม 3) การประเมินประสิทธิผลการจัดระบบสวัสดิการสังคมผู้สูงอายุของชุมชน พบว่า กระบวนการพัฒนาทำให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการดำเนินงานเพิ่มขึ้น มีความสามารถในการประเมินปัญหา ควบคุมจัดการกิจกรรม และระดมทรัพยากรมากขึ้น ทำให้เกิดพลังจัดการตนเองที่ประกอบด้วย (1) พลังกลุ่มและเครือข่าย (2) พลังจิตอาสา (3) พลังปัญญา และ(4) พลังเสริมหนุนที่ทำให้ชุมชนทำบทบาทหน้าที่ได้เต็มศักยภาพ

คำสำคัญ