การพัฒนาศักยภาพการบริหารจัดการสินค้าเกษตรของเกษตรกร ตำบลแม่สลองนอก อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) พัฒนารูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินทางการเกษตรที่เหมาะสมต่อการเกษตรแบบผสมผสานบนพื้นที่สูง (2) ศึกษาศักยภาพและหารูปแบบการจัดการตลาดสินค้าเกษตรของเกษตรกร (3) เพิ่มประสิทธิภาพการจัดการกระจายสินค้าเกษตรของเกษตรกร (4) ศึกษาอุปสงค์และมาตรฐานสินค้าเกษตรของผู้ประกอบการในธุรกิจที่พักและร้านอาหารในจังหวัดเชียงราย (5) พัฒนาศักยภาพการบริหารจัดการสินค้าเกษตรของเกษตรกรอย่างมีประสิทธิภาพ เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์ แบบสำรวจ แบบประเมิน แนวทางการสนทนากลุ่ม การอบรม และการประชุมเพื่อติดตามและประเมินผลจาก (1) เกษตรกร 250 คน (2) เจ้าหน้าที่หน่วยงานภาครัฐ 12 คน และ (3) แกนนำชุมชน 10 คน (4) ผู้ประกอบการ 47 คน (5) นักท่องเที่ยว 15 คน (6) ภาคีเครือข่ายและผู้เกี่ยวข้องด้านการส่งเสริมผลผลิตการเกษตร 8 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาและการใช้โปรแกรมสำเร็จรูปทางสถิติ ผลการศึกษาพบว่า 1. รูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินทางการเกษตรที่เหมาะสมต่อการเกษตรแบบผสมผสานบนพื้นที่สูง การทำการเกษตรของชุมชนมีลักษณะเป็นการทำการเกษตรแบบผสมผสานพึ่งพิงธรรมชาติทั้งแหล่งน้ำและที่ดินมีการปลูกพืชผัก เลี้ยงสัตว์และการเลี้ยงผึ้งโพรงป่า รูปแบบการเกษตรแบบผสมผสานในพื้นที่ต้องคำนึงถึงข้อจำกัดการใช้ประโยชน์พื้นที่และเป็นไปตามแนวทางการดำเนินการตามกรอบมาตรการแก้ไขปัญหาที่อยู่อาศัยและที่ทำกินในพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ มีลักษณะสำคัญ (1) ไม่ซ้ำซ้อนกับกิจกรรมที่สนับสนุนจากภาครัฐที่ดำเนินการอยู่เดิม (2) ไม่ส่งผลกระทบด้านลบต่อการใช้ประโยชน์ที่ดิน เช่น การใช้น้ำ การแผ้วถางทำลาย การตัดเผาเพื่อเพาะปลูก (3) สอดคล้องกับวิถีชีวิตและไม่ขัดต่อการพัฒนาของภาครัฐ (4) เป็นกิจกรรมที่ก่อเกิดความยั่งยืนทั้งทางตรงและทางอ้อม และ (5) เกิดรายได้เพิ่มทำให้เศรษฐกิจของเกษตรกรและชุมชนดีขึ้น โดยใช้ชื่อรูปแบบว่า การผสมผสานแมลงเศรษฐกิจ (ผึ้งโพรง) ในรูปแบบการทำการเกษตรแบบผสมผสานที่เหมาะสมต่อการใช้ประโยชน์ที่ดินบนพื้นที่สูงของตำบลแม่สลองนอก จังหวัดเชียงราย 2. ศักยภาพและรูปแบบการจัดการตลาดสินค้าเกษตรของเกษตรกร ศักยภาพการผลิตและจำหน่ายสินค้าเกษตรมีด้านปศุสัตว์ กสิกรรม ไม้ผลบนพื้นที่สูง และผลผลิตจากป่า การจัดจำหน่ายสินค้าเกษตร 1) ด้านผลิตภัณฑ์ จำหน่ายในรูปวัตถุดิบมีการแปรรูปน้อยมาก มีรูปแบบซ้ำ ๆ บรรจุภัณฑ์คล้ายกัน 2) ด้านราคา ถูกกำหนดจากพ่อค้าคนกลาง เกษตรกรขาดความรู้ในการคำนวณต้นทุนการผลิต 3) ด้านสถานที่จำหน่าย ผ่านพ่อค้าคนกลาง ตลาดชุมชน และตลาดทั้งในและต่างประเทศ 4) ด้านการส่งเสริมการขาย ไม่มีกิจกรรมส่งเสริมการขายส่วนใหญ่จำหน่ายในรูปวัตถุดิบ และการจัดการตลาดสินค้าเกษตรของเกษตรกรพบว่ามีจุดแข็ง คือ มีสินค้าเกษตรหลายชนิด มีตลาดรองรับสินค้า มีนักท่องเที่ยวเข้ามาเที่ยวจำนวนมาก จุดอ่อนคือ สินค้าเกษตรไม่มีการแปรรูป ไม่สามารถจำหน่ายเป็นของที่ระลึก สินค้าไม่สามารถเก็บได้นาน ขาดบรรจุภัณฑ์ ด้านโอกาส มีหน่วยงานให้คำปรึกษาและมีเครือข่ายด้านการตลาดจากประเทศจีน และมีอุปสรรค คือ สินค้าขาดอัตลักษณ์ ขาดความชัดเจนในผู้ดูแลตลาดชุมชนและจากสถานการณ์โควิดทำให้มีนักท่องเที่ยวเข้ามาในชุมชนน้อย3. การเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการกระจายสินค้าเกษตรของเกษตรกร โดยทำการออกแบบโครงสร้างหลังคาโปร่งใสต้นแบบเพื่อตากกาแฟ สร้างโต๊ะคัดกาแฟผลสดโดยใช้หลักการของการยศาสตร์ (Ergonomics) การสร้างระบบรอกลำเลียงผักตระกูลสลัด ซึ่งเป็นการลดปัญหาความเมื่อยล้าจากการทำงาน ลดการใช้แรงงาน ลดต้นทุน และทำให้กระบวนการทำงานรวดเร็วขึ้น 4. อุปสงค์และมาตรฐานสินค้าเกษตรของผู้ประกอบการธุรกิจที่พักและร้านอาหารในจังหวัดเชียงราย พบว่า ผู้ประกอบการมีอุปสงค์ในการซื้อสินค้าเกษตรได้แก่ แครอท มะเขือเทศ กะหล่ำปลี ผักกาดขาว แตงกวา ผักสลัด ตามลำดับ ส่วนมาตรฐานสินค้าเกษตรต้องประกอบด้วยความสดใหม่ ความปลอดภัย ความสวยงามของรูปลักษณ์ และความสะอาด 5. การพัฒนาศักยภาพการบริหารจัดการสินค้าเกษตรของเกษตรกรอย่างมีประสิทธิภาพ ทำโดยการแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่ากระเจี๊ยบ เป็นน้ำผึ้งกระเจี๊ยบ โซจูกระเจี๊ยบ และคอมบูชะ การปรับเปลี่ยนกระบวนการในการผลิตพริกผงหม่าล่า การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ของผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านตง โดยจัดทำโลโก้ ฉลาก และบรรจุภัณฑ์ และการพัฒนาตลาดสินค้าเกษตรโดยทำการเพิ่มช่องทางการจัดจำหน่ายผลิตภัณฑ์ทางการเกษตรของเกษตรผ่านตลาดออนไลน์ในชื่อว่า กาดหลวงแม่สลอง เพื่อเป็นตัวกลางในการพบปะระหว่างผู้ประกอบการโรงแรม ร้านอาหาร และร้านกาแฟในจังหวัดเชียงรายกับเกษตรกรจนนำไปสู่การซื้อขายสินค้าเกษตรร่วมกันในที่สุดคำสำคัญ: ศักยภาพ การจัดการ สินค้าเกษตร

คำสำคัญ

ระดับความพร้อมของโครงการ