การศึกษาผลกระทบของประชาคมอาเซียนต่อสถานะความเป็นพลเมืองของคนลาวอพยพในประเทศไทย

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบจากการเข้าสู่ประชาคมอาเซียนต่อคนไร้สัญชาติในกรณีของลาวอพยพ เพื่อศึกษากระบวนการรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงเข้าสู่ประชาคมอาเซียนของคนไร้สัญชาติกลุ่มดังกล่าว และเพื่อจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายในการจัดการแก้ไขปัญหาคนไร้สัญชาติที่เกี่ยวข้องกับการเป็นประชาคมอาเซียน ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มคนลาวอพยพในพื้นที่อุบลราชธานีส่วนใหญ่เป็นกลุ่มคนที่เข้ามาอาศัยในประเทศไทยด้วยเหตุผลทางการเมือง แต่ด้วยนโยบายการจดทะเบียนคนต่างด้าวทำให้เขามีสถานะเป็นแรงงานอพยพ คนเหล่านี้ได้มีการรวมตัวและเรียกร้องผ่านกระบวนการประชาสังคม เพื่อให้ได้รับสิทธิในฐานะที่เป็นพลเมือง ผ่านการประสานงานของภาคประชาสังคม อย่างไรก็ดี ความเข้าใจต่อประชาคมอาเซียนของพวกเขามีไม่มากนัก และไม่มีโอกาสในการศึกษาด้วยตัวเองโดยเฉพาะประเด็นเกี่ยวกับองค์ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับประชาคมอาเซียนและมีความสำคัญอย่างไรต่อการดำรงชีวิตของพวกเขา แม้ว่าในช่วงปี 2556 ที่ผ่านมาจะมีโครงการของภาครัฐในการพิสูจน์สัญชาติกับกลุ่มคนบางกลุ่ม แต่ทว่านโยบายดังกล่าวไม่ได้ส่งผลครอบคลุมบุคคลคนเหล่านี้ เนื่องจากบุคคลดังกล่าวอยู่ในสถานะของผู้อพยพที่ไร้สัญชาติ ทำให้ไม่สามารถสังกัดประเทศใดในอาเซียน การเข้าสู่ประชาคมอาเซียนจึงไม่ส่งผลกระทบในทางบวกต่อความเป็นพลเมืองของพวกเขา ในทางตรงข้ามอาเซียนกลับทำให้ความเป็นรัฐมีความชัดเจนและยิ่งทำให้โอกาสการได้รับสถานะความเป็นพลเมืองน้อยลง แม้ว่านักวิชาการในหลายภาคส่วนจะหยิบยกประเด็นดังกล่าวมาอภิปราย แต่ทว่าการเข้าถึงความรู้เกี่ยวกับอาเซียนที่ไม่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงสถานะตัวตน ทำให้กลุ่มดังกล่าวไม่มีการเตรียมความพร้อมอย่างเป็นรูปธรรมในการเข้าสู่ประชาคมอาเซียนในฐานะที่ตนเองเป็นพลเมืองอาเซียน สำหรับแนวทางการจัดการแก้ไขปัญหาคนลาวอพยพไร้สัญชาติ รัฐไทยควรเป็นผู้นำของอาเซียนในการสร้างกลไกแก้ไขปัญหาคนไร้สัญชาติโดยลดทอนมายาคติเรื่องความมั่นคงของชาติ และนำหลักสิทธิ ความเท่าเทียม และ ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์มาแก้ไขปัญหา นอกจากนี้ควรพิจารณาแนวทางการแก้ไขปัญหาการเคลื่อนย้ายประชากรให้กับกลุ่มคนเหล่านี้ โดยนำร่องใช้แนวทางการออก Alien passport ของยุโรปมาทดลองแก้ไขปัญหา

คำสำคัญ