การจัดจำแนกและวิวัฒนาการในระดับโมเลกุลของไลเคน

บทคัดย่อ

โครงการวิจัยที่ 4 การจัดจำแนกและวิวัฒนาการในระดับโมเลกุลของไลเคนการสำรวจความหลากหลายทางชีวภาพของไลเคนในระบบนิเวศป่าชายเลนโดยใช้การศึกษาทางวิวัฒนาการระดับโมเลกุลจากข้อมูลลำดับนิวคลีโอไทด์บริเวณ nuclear internal transcribed spacer (ITS) ร่วมกับข้อมูลยีน mitochondrial small subunit (mtSSU) สามารถจำแนกไลเคนได้ 13 วงศ์ โดยไลเคนที่พบความหลากหลายทางชีวภาพมากที่สุด ได้แก่ วงศ์ Physciaceae, Coccocarpiaceae, Collemataceae, Graphidaceae, Parmeliaceae และ Pertusariaceae ตามลำดับ ผลการวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้เทคนิคทาง phylogenetics ยืนยันการค้นพบไลเคนกลุ่ม species complex ที่มีความยืดหยุ่นของลักษณะทางสัณฐานวิทยาในสกุล Coccocarpia และ Lepidocollema กลุ่ม cryptic species ในสกุล Dirinaria ซึ่งมีความเป็นไปได้ว่าสมาชิกของไลเคนในสกุลดังกล่าวอาจเป็นชนิดใหม่ที่มีลักษณะการแพร่กระจายเฉพาะในระบบนิเวศป่าชายเลนในเขตเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และยังพบไลเคนที่ไม่เคยมีรายงานการพบในประเทศไทยมาก่อน (new record) ได้แก่ Lepidocollema wainioi ซึ่งเป็นไลเคนที่พบการแพร่กระจายเฉพาะในระบบนิเวศป่าชายเลนและสามารถใช้เป็นดัชนีบ่งชี้ความสมบูรณ์ของระบบนิเวศดังกล่าวได้ นอกจากนี้ข้อมูลเชิงนิเวศวิทยาพบว่าไลเคนบางกลุ่มจำกัดการแพร่กระจายตามการแบ่งเขตป่าชายเลน (mangrove zonation) โดยกลุ่ม cyanobacterial lichens ชนิด Coccocarpia palmicola และ Physma byrsaeum มักพบในบริเวณ mid-intertidal Rhizophora zone ส่วนไลเคนในวงศ์ Physciaceae ชนิด Physcia astrostriata และ Pyxine retirugella มักพบในบริเวณ Avicennia-Sonneratia zone ซึ่งเป็นที่น้ำท่วมถึงเกือบตลอดเวลา จึงบ่งชี้ว่าไลเคนทั้งสองชนิด มีความสามารถในการทนต่อความเค็ม (halotolerant species)

คำสำคัญ